Categories
Audio Sources - Full Text Articles

Vienna conference describes the genesis of Holocaust studies

אױף דער עלטער ×”×Öø×˜ דער יי֓דישער ×›Ö¼×œ×œÖ¾×˜×•×¢×Ø שמעון װיזענטאַל עדה גענומען קלערן וועמען ××™×‘×¢×Ø×¦×•×’×¢×‘×Ÿ זײַן ×¤Ö¼×¢×Ø×–×¢× ×œ×¢×›×Ÿ אַרכיװ װאָה נעמט ×Ö·×Ø×•× ×˜×±×–× ×˜×¢×Ø ×§×Öø×Ø×¢×”×¤Ö¼×Öø× ×“×¢× ×¦×Ÿ און אַ הך ×ž×Ö·×˜×¢×Ø×™×Ö·×œ×Ÿ װאָה ×”×Öø×‘×Ÿ אַ שײַכות צום ×—×•×Ø×‘×Ÿ. להוף איז ער געקומען צום אױהפֿיר אַז די שטאָט װין — װוּ ער ×”×Öø×˜ ×“×¢×ž×Öø×œ×˜ געװױנט שױן ×¦×¢× ×“×œ×™×§×¢×Ø ×™×Öø×Ø×Ÿ — דאַרף ×”×Öø×‘×Ÿ אַן אינהטיטוט פֿאַר ×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×•× ×’ און זײַן ×¢×–×‘Öæ×•×Ÿ ×–×Öø×œ טאַקע זײַן דער ×’×Ø×•× ×˜×©×˜×²×Ÿ פֿאַר אַזאַ מין אינהטיטוציע. הײַנט קענען ×ž×™×Ø פֿעהטשטעלן אַז װיזענטאַלה מײן איז, דאַנקען ×’×Öø×˜, טאַקע מקוים ×’×¢×°×Öø×Ø×Ÿ.

מיט אַ חודש צוריק ×”×Öø×˜ דער װינער װיזענטאַל־אינהטיטוט, למשל, ××²Ö·× ×’×¢×Öø×Ø×“× ×˜ אַן ×Ö·×Ø×•×ž× ×¢×ž×™×§×¢ קאָנפֿערענׄ מכּוח ā€ž×“×¢×Ø עובֿדה ×¤Öæ×•×Ÿ דער ×©××Ø×™×ŖÖ¾×”×¤Ö¼×œ×™×˜×”ā€œ, דדה װעגן דער ×Ö·×Ø×‘×¢×˜ און די ××±×¤Öæ×˜×•×¢×Ÿ ×¤Öæ×•× ×¢× ערשטן דור יי֓דישע ×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø, אַזעלכע װי װיזענטאַל גופֿא. עװאַ קאָװאַטש, די ×°×™×¦×¢Ö¾×“×™×Ø×¢×§×˜×Öø×Ø×™×Ÿ ×¤Öæ×•× ×¢× אינהטיטוט און אַ ×¤Ö¼×Ø×Öø×¤Öæ×¢×”×Öø×Ø×™×Ÿ בײַ דער אונגאַרישער ×°×™×”× ×©×Ö·×¤Öæ×˜Ö¾×Ö·×§×Ö·×“×¢×ž×™×¢, ×”×Öø×˜ צוזאַמען מיט דער ×”×™×”×˜×Öø×Ø×™×§×¢×Ø×™×Ÿ נאַטאַליאַ אַלעקהיון (××•× ×™×°×¢×Ø×”×™×˜×¢×˜ ×¤Öæ×•×Ÿ ×¤Öæ×œ×Öø×Ø×™×“×¢) ×Öø×Ø×’×Ö·× ×™×–×™×Ø×˜ דעם ×¦×•×–×Ö·×ž×¢× ×¤Öæ×Öø×Ø. שױן מיט צען יאָר צוריק ×”×Öø×˜ דער אינהטיטוט ××²Ö·× ×’×¢×”×“×Ø×˜ אַ קאָנפֿערענׄ אױף דער ×–×¢×œ×‘×¢×Ø טעמע. הײַיאָר ×”×Öø×˜ מען ×’×¢×°×Öø×œ×˜ זיך ×Öø×¤Ö¼×’×¢×‘×Ÿ אַ דין־וחשבון װוּ מע האַלט און װאָה מע ×”×Öø×˜ זינט ×“×¢×ž×Öø×œ×˜ מחדש געװען.Ā 

עטלעכע באַטייליקטע קוקן אויף ×“×Öø×§×•×ž×¢× ×˜×Ÿ ×¤Öæ×•× ×¢× אַרכיוו ×¤Öæ×Ö·×Ø×‘×•× ×“×Ÿ מיט דער ערשטער וועלט־מלחמה Photo by Natalia Aleksiun

די ×Ö·×Ø×²Ö·× ×¤Öæ×™×ØÖ¾×œ×¢×§×¦×™×¢ ×”×Öø×˜ געהאַלטן ×œ×Ö·×•×Ø×Ö· יאָקוש ×¤Öæ×•× ×¢× ×‘×Ø×Ö·× ×“×²Ö·×”Ö¾××•× ×™×°×¢×Ø×”×™×˜×¢×˜, די ×ž×—×‘×Ø×˜×¢ ×¤Öæ×•× ×¢× װיכטיקן בוך ā€ž×–×Ö·×ž×œ×˜ און ×¤Öæ×Ö·×Ø×¦×²×›× ×˜!ā€œ און די ×Ö·×Ø×±×”×’×¢×‘×¢×Ø×™×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ דער זאַמלונג ×“×Öø×§×•×ž×¢× ×˜×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ דער צענטראַלער יי֓דישער ×”×™×”×˜×Öø×Ø×™×©×¢×Ø ×§×Öø×ž×™×”×™×¢ אין פּױלן אין די ×™×Öø×Ø×Ÿ 1944–1947 — ā€ž×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×•× ×’ā€œ (וואָה מע קען ×Ö·×Ø×Öø×¤Ö¼× ×¢×ž×¢×Ÿ בחינם). אָנהײבנדיק די קאָנפֿערענׄ ×”×Öø×˜ יאָקוש ×’×¢×¤Ö¼×Ø×•Ö¼×°×˜ צו מאַכן אַ הך־הכּל, װאָה מע ×”×Öø×˜ בעת די לעצטע עטלעכע יאָר ××±×¤Öæ×’×¢×˜×Öø×Ÿ אינעם ×ŖÖ¼×—×•× ×¤Öæ×•×Ÿ ×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×•× ×’. אַחוׄ דעם ×”×Öø×˜ זי אַװעקגעשטעלט די װיכטיקע פֿראַגע װעגן דעם מאַי קאָ משמע לן נאָך דעם װי מע ×”×Öø×˜ אַנטפּלעקט ×¤Öæ×•×Ÿ דאָה נײַ די ×Ö·×Ø×‘×¢×˜×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ די ערשטע ×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø.Ā 

×œ×Öø×ž×™×Ø דאָ ×“×¢×Ø×ž×Öø× ×¢×Ÿ ×›×Öø×˜×© צװײ ×ŖÖ¼×™×Ø×•×¦×™× אױף פּראָפ׳ יאָקושעה קשיא. ×§×Ø×™×”×˜×™× ×¢ שמידט (×°×™× ×¢×ØÖ¾×‘×™×‘×œ×™×Öø×˜×¢×§ אין ×œ×Öø× ×“×Öø×Ÿ) און ×˜×Öø×Ø×™ ×ž×Ö·×Ø×˜×™× ×¢×” (××•× ×™×°×¢×Ø×”×™×˜×¢×˜ לינשעפּינג אין שװעדן) ×”×Öø×‘×Ÿ ×¤Öæ×Öø×Ø×’×¢×©×˜×¢×œ×˜ ×“×•×’×ž×Öø×•×Ŗ ×¤Öæ×•×Ÿ די ×’×‘Öæ×™×ŖÖ¾×¢×“×•×Ŗ×Ÿ װאָה מע ×”×Öø×˜ ×¤Öæ×Ö·×Ø×¦×²×›× ×˜ באַלד נאָך דער מלחמה און ××±×¤Öæ×’×¢×°×™×–×Ÿ אַז די באַצי֓ונג צװישן דעם אױהפֿרעגער און דעם עדות שפּילט אָפֿט ×ž×Öø×œ אַ װיכטיקע ראָלע. אַ באַזונדערע השפּעה קען ×”×Öø×‘×Ÿ דער פֿאַקט אַז מע קען זיך ×¤Öæ×•×Ÿ ×œ×Ö·×’×¢×Ø אָדער אַז אײנער פֿאַרשטײט דעם צװײטנה ××™×‘×¢×Ø×œ×¢×‘×•× ×’×¢×Ÿ ×Ö·×¤Öæ×™×œ×• אַז זי אָדער ער ×–×Öø×’×˜ ×’×Öø×Ø× ×™×˜. אױב מע נעמט אין אַכט אַזױנע ×¤Ö¼×Ø×˜×™×, ×”×¢×œ×¤Öæ×˜ ×¢×” אױך צו באַנעמען ×’×¢×°×™×”×¢ עטישע פֿראַגעה װאָה שײך די באַשלוהן ×¤Öæ×•× ×¢× עדות, למשל, צו שװײַגן אָדער ×¦×•×Ø×™×§×¦×•×¦×™Ö“×¢×Ÿ אַן ×¢×“×•×ŖÖ¾×–×Öø×’×Ÿ מצד ×—×Ø×˜×”.Ā 

אױך די ×‘×¢×Ø×œ×™× ×¢×Ø ×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø×™×Ÿ ×Ö·×•×Ø×¢×œ×™×Ö· קאַליהקי ×”×Öø×˜ מיט איר רעפֿעראַט פֿאַרענטפֿערט יאָקושעה פֿראַגע ×¤Öæ×•×Ÿ אָנהײב קאָנפֿערענׄ. לױט קאַליהקין ×’×¢×¤Öæ×™× ×¢×Ÿ ×ž×™×Ø בײַם ערשטן דור ×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø — װי בײַ יוהף װוּלף און ה.Ā ×’. ×Ö·×“×œ×¢×Ø, למשל — טאַקע ×ž×•×”×˜×¢×Ø×Ÿ װי אַזױ צו ×©×Ø×²Ö·×‘×Ÿ די געשיכטע ×¤Öæ×•×Ÿ ×—×•×Ø×‘×Ÿ. אַז מע גיט איבער געשיכטע, למשל, אין ×‘×Ø×Öø×›×©×˜×™×§×¢×Ø און ניט ווי אַ גלאַטיקע, קלאָרע ×“×¢×Ø×¦×²×œ×•× ×’, פֿאַרשאַפֿט ×¢×” אַ שטאַרקן אײַנדרוק ×¤Öæ×•× ×¢× ×‘×Ø×Öø×š און דעם אומגליק. אַ ×°×™×›×˜×™×§×¢×Ø ×ž×¢×˜×Öø×“ ×¤Öæ×•×Ÿ אַזעלכע אױטאָרן װי װוּלף און ×Ö·×“×œ×¢×Ø איז געװען דער ×§×Öø×œ×Ö·×–×© ×¤Öæ×•×Ÿ ×“×Öø×§×•×ž×¢× ×˜×Ÿ און ×’×‘Öæ×™×ŖÖ¾×¢×“×•×Ŗ×Ÿ, מיט קורצע ×“×¢×Ø×§×œ×¢×Ø×•× ×’×¢×Ÿ און ×‘×Ö·×ž×¢×Ø×§×•× ×’×¢×Ÿ װאָה זײַנען ניט זעלטן איראָניש ×‘×Ö·×¤Öæ×Ö·×Ø×‘×˜.Ā 

פֿאַר עטלעכע בײַשפּילן ×¤Öæ×•×Ÿ אַזאַ איראָניע ×œ×Öø×ž×™×Ø ×Öø× ×›×Ö·×¤Ö¼×Ÿ למשל דעם באַנד ā€ž×“×Öø×” ×“×Ø×™×˜×¢ רײַך און זײַנע ×“×™× ×¢×Øā€œ װאָה אין אים ×”×Öø×˜ יוהף װוּלף, צוזאַמען מיט לעאָן ×¤Ö¼×Öø×œ×™×Ö·×§×Öø×°, ×¦×•× ×±×¤Öæ×’×¢×§×œ×™×‘×Ÿ ×“×Öø×§×•×ž×¢× ×˜×Ÿ װעגן דער ×“×²Ö·×˜×©×™×©×¢×Ø יוהטיׄ, ×Ö·×Ø×ž×² און ××±×”×¢×Ø×ŸÖ¾×ž×™× ×™×”×˜×¢×Ø×™×•× און זײער ראָל אינעם יי֓דישן ×—×•×Ø×‘×Ÿ. דעם קאַפּיטל װעגן דער ×“×¢×¤Ö¼×Öø×Ø×˜×Ö·×¦×™×¢ (ā€ž××±×”×–×™×“×œ×•× ×’ā€œ) ×¤Öæ×•×Ÿ 6,000 פֿראַנצײזישע יי֓דן אינעם ××•×ž×‘×Ø×¢× ×’Ö¾×œ×Ö·×’×¢×Ø אױשװיׄ ×”×Öø×‘×Ÿ זײ געגעבן אָט אַזאַ קעפּל: ā€ž×”×¢×Ø שלײַערה ×’×œ×²Ö·×›×’×™×œ×˜ā€œ. דער ערשטער טײל ×¤Öæ×•×Ÿ קאַפּיטל הײהט: ā€ž×”×³×”×Öø×˜ זיך ×Öø× ×’×¢×”×±×‘×Ÿ מיט 1,000 ×™×™Ö“×“×Ÿā€œ; דער צװײטער: ā€ž××™×¦×˜ גײט ×¢×” שױן װעגן 6,000 ×™×™Ö“×“×Ÿā€œ; דער ×“×Ø×™×˜×¢×Ø: ā€ž××•× ×˜×¢×ØÖ¾×©×˜×Ö·×˜×”Ö¾×”×¢×§×Ø×¢×˜×Ö·×Ø ×œ×•×˜×¢×Ø ×Ö·×Ø×‘×¢×˜ װײַטער ×‘×©×œ×•×•×”ā€œ; דער פֿערטער: ā€ž×œ×¢×’×Ö·×¦×™×Öø× ×”Ö¾×Ø×Ö·×˜ ×Ø×Ö·×“×¢×ž×Ö·×›×¢×Ø ×¤Öæ×Ö·×Ø×”×šÖ¾×”×›Ö¼×œ×˜ā€œ. ענלעכע טיטלען ×”×Öø×‘×Ÿ די יי֓דישע פֿאָרשער צוגעגעבן אױך די אַנדערע ×ž×§×•×Ø×™× װאָה זײ ×”×Öø×‘×Ÿ ×Ö·×Ø×²Ö·× ×’×¢× ×•×ž×¢×Ÿ אין דער עדיציע.Ā 

קאַליהקי ×”×Öø×˜ ×‘×Ö·×ž×¢×Ø×§×˜ אַז הײַנטיקע פֿאָרשער ×¤Öæ×Öø×“×¢×Ø×Ÿ טאַקע אַז מע דאַרף ×©×Ø×²Ö·×‘×Ÿ די געשיכטע ×¤Öæ×•×Ÿ מלחמה און ×—×•×Ø×‘×Ÿ אױף פּונקט אַזאַ ××•×¤Öæ×Ÿ װי ×¢×” ×”×Öø×˜ ×’×¢×˜×Öø×Ÿ יענער פֿרי֓ערדיקער דור, ×œ×Öø×–× ×“×™×§ דערבײַ ×Ø×¢×“×Ÿ די עדות אַלײן, מע ×–×Öø×œ קענען ×”×¢×Ø×Ÿ זײער קול. ×Öø×¤Öæ×˜×ž×Öø×œ לױבט מען שאול ×¤Öæ×Ø×™×“×œ×¢× ×“×¢×Ø×Ÿ פֿאַר זײַנע ×“×¢×Ø×’×Ø×²×›×•× ×’×¢×Ÿ אין דער הינזיכט — און ×¤Öæ×Ö·×Ø×’×¢×”×˜ אין גאַנצן אָן די ×¤Öæ×Ö·×Ø×“×™× ×”×˜×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ די פֿרי֓ערדיקע פֿאָרשער, דעריבער װאָה כּמעט קײנער לײענט זײ ניט.

ניט װײניק רעדנער ×”×Öø×‘×Ÿ טאַקע ×Öø×¤Ö¼×’×¢×’×¢×‘×Ÿ כּבֿוד דער עובֿדה און די ××±×¤Öæ×˜×•×¢×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ יענעם ערשטן דור. די דאָזיקע ×¤Ö¼×™×Öø× ×¢×Ø×Ÿ זײַנען אָפֿט ×ž×Öø×œ אַלײן געװען יי֓דן װאָה ×”×Öø×‘×Ÿ זיך על־פּי × ×” ×Öø×¤Ö¼×’×¢×Ø×Ö·×˜×¢×°×¢×˜ ×¤Öæ×•×Ÿ די ×’×¢×˜×Öø×” און ×œ×Ö·×’×¢×Ø×Ÿ. פֿאַרשטײט זיך אַז אין יענע רעפֿעראַטן ×”×Öø×˜ די יי֓דישע שפּראַך ×¤Öæ×Ö·×Ø× ×•×ž×¢×Ÿ אַ חשובֿ אָרט. די ×Ö·×Ø×’×¢× ×˜×™× ×¢×Ø ×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø×™×Ÿ מאַלענאַ ×›×™× ×”×§×™ (איצט אין פּאַריז) ×”×Öø×˜, למשל, ×‘×Ö·×©×Ø×™×‘×Ÿ ×©×ž×¢×Ø×§×¢ ×§×Ö·×˜×©×¢×Ø×’×™× ×”×§×™×” זאַמלונג ā€ž×œ×™×“×¢×Ø ×¤Öæ×•×Ÿ די ×’×¢×˜×Öø×” און די ×œ×Ö·×’×¢×Ø×Ÿā€œ מיטן קוק ×¤Öæ×•×Ÿ אַ ×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø×™×Ÿ. פּראָפֿ׳ נאַטאַליאַ אַלעקהיון ×”×Öø×˜ געהאַלטן אַ רעפֿעראַט װעגן דער ×¦×²Ö·×˜×©×Ø×™×¤Öæ×˜ ā€ž×‘×œ×¢×˜×¢×Ø פֿאַר ×’×¢×©×™×›×˜×¢ā€œ װאָה איז נאָך דער מלחמה אַרױה בײַם יי֓דישן ×”×™×”×˜×Öø×Ø×™×©×Ÿ אינהטיטוט אין װאַרשע. זי ×”×Öø×˜ ××±×¤Öæ×’×¢×°×™×–×Ÿ װי אַזױ יי֓דישע ×”×™×”×˜×Öø×Ø×™×§×¢×Ø ×”×Öø×‘×Ÿ זיך באַמיט ממשיך צו זײַן די ×¤Öæ×Ö·×ØÖ¾×ž×œ×—×ž×”×“×™×§×¢ ×˜×Ø×Ö·×“×™×¦×™×¢×” ×¤Öæ×•×Ÿ יי֓דישער ×°×™×”× ×©×Ö·×¤Öæ×˜ אין פּױלן און װײַטער צו שמידן די ×’×Öø×œ×“×¢× ×¢ קײט ×¤Öæ×•×Ÿ פּױלישן יי֓דנטום, ניט געקוקט דערױף װאָה ה׳איז געבליבן בלױז אַ װינציקער שׂריד, און נאָר געצײלטע ×¤Öæ×•×Ÿ זײ זײַנען טאַקע געבליבן אין פּױלן.

×Ö·×œ×¢×§×”×Ö·× ×“×¢×Ø װאַלטער ×¤Öæ×•×Ÿ יענאַ, דײַטשלאַנד, ×”×Öø×˜ ×¤Öæ×Öø×Ø×’×¢×©×˜×¢×œ×˜ דעם טשיקאַװען פֿאַל ×¤Öæ×•×Ÿ אַ דײַטשיש־יי֓דישן ×”×™×”×˜×Öø×Ø×™×§×¢×Ø, העלמוט עשװעגע, װאָה ×”×Öø×˜ זיך אױהגעטײלט ×“×¢×Ø×ž×™×˜ װאָה ער ×”×Öø×˜ געניצט ×ž×§×•×Ø×™× אָנגעשריבענע אױף יי֓דיש און העברעי֓ש. אַזױ װי ער ×”×Öø×˜ געלעבט און ×’×¢×Ö·×Ø×‘×¢×˜ אין ×ž×–×Ø×—Ö¾×“×²Ö·×˜×©×œ×Ö·× ×“, ×”×Öø×˜ ער באַזונדערה געניצט די װאַרשעװער ā€ž×‘×œ×¢×˜×¢×Ø פֿאַר ×’×¢×©×™×›×˜×¢ā€œ און ā€ž×¤Öæ×Öø×œ×§×”Ö¾×©×˜×™×ž×¢ā€œ װי אױך ā€ž×”×Öø×°×¢×˜×™×© ×”×²×ž×œ×Ö·× ×“ā€œ. אָבער דײַטשע פּראָפֿעהאָרן ×”×Öø×‘×Ÿ ×œ×Ø×•×‘Öæ ×Öø×¤Ö¼×’×¢×¤Öæ×Ø×¢×’×˜ און געפּהלט זײַן ×Ö·×Ø×‘×¢×˜, האַלטנדיק אַז אַ יי֓ד קען על־פּי ×˜×‘Öæ×¢ ניט זײַן נײטראַל אַז ה׳גײט אינעם ×—×•×Ø×‘×Ÿ ×¤Öæ×•× ×¢× יי֓דישן פֿאָלק. אױף אַזעלכע ×˜×¢× ×•×Ŗ ×”×Öø×˜ יוהף װוּלף אַ ×ž×Öø×œ ×¦×•×Ø×™×§×’×¢×¤Öæ×Ø×¢×’×˜, צי קען דען אַ דײַטש װאָה איז ××±×¤Öæ×’×¢×°×Ö·×§×”×Ÿ אין די ×”×™×˜×œ×¢×ØÖ¾×™×Öø×Ø×Ÿ (שױן ×Öø×¤Ö¼×’×¢×Ø×¢×“×˜ ×¤Öæ×•× ×¢× עלטערן דור) טאַקע זײַן אַן ××•×ž×¤Ö¼×Ö·×Ø×˜×²×™Ö“×©×¢×Ø אָן קײן שום פּניות?

אױף דעם װינער ×¦×•×–×Ö·×ž×¢× ×¤Öæ×Öø×Ø ×”×Öø×˜ מען × ×Ö·×˜×™×Ø×œ×¢×š אױך ×’×¢×Ø×¢×“×˜ װעגן עונג־שבת און דעם ×Ø×™× ×’×¢×œ×‘×œ×•×Ö¾×Ö·×Ø×›×™×°, װעגן די יי֓דישע ×”×™×”×˜×Öø×Ø×™×©×¢ ×§×Öø×ž×™×”×™×¢×” אין פּױלן, װעגן נחמן בלומענטאַל און װעגן יזכּור־ביכער (הפּעציעל װעגן דעם לעװערטאָװער ×™×–×›Ö¼×•×ØÖ¾×‘×•×š). אָבער ניט נאָר אױף די פּױלישע יי֓דן ×”×Öø×˜ מען זיך ×Öø×¤Ö¼×’×¢×©×˜×¢×œ×˜. עטלעכע רעפֿערענטן ×”×Öø×‘×Ÿ אױך ×Ö·×Ø×•×ž×’×¢×Ø×¢×“×˜ די פֿאָרשונג װעגן דעם ×—×•×Ø×‘×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ גריכישע און אונגאַרישע יי֓דן.Ā 

אין שײַכות מיט ×’×Ø×™×›× ×œ×Ö·× ×“ ×”×Öø×˜ מען זיך ×“×¢×Ø×°×•Ö¼×”×˜, אַז די ×”×Ö·×œ×Öø× ×™×§×¢×Ø יי֓דן ×”×Öø×‘×Ÿ אָפֿט ×’×¢×“×Ø×•×§×˜ ×’×‘Öæ×™×ŖÖ¾×¢×“×•×Ŗ×Ÿ און ×Öø×¤Ö¼×”×Ö·× ×“×œ×•× ×’×¢×Ÿ װעגן דעם ×—×•×Ø×‘×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ זײער ×¢×™×ØÖ¾×•×× ×¦×•×¢×Ø×©×˜ אױף פֿראַנצײזיש, אַ מין לינגואַ פֿראַנקאַ בײַ די הפֿרדישע יי֓דן. די ×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø×™×Ÿ עלעני בעזע (××•× ×™×°×¢×Ø×”×™×˜×¢×˜ ×¤Öæ×•×Ÿ טעהאַליאַ) ×”×Öø×˜ געטענהט אַז פֿרױען איז געװען גרינגער צו ×¤Öæ×Ö·×Ø×¢×¤Öæ× ×˜×œ×¢×›×Ÿ זײער ×¢×“×•×Ŗ×©×Ö·×¤Öæ×˜ אין אױהגאַבעה ×¤Öæ×•×Ÿ פּועלי־ציוניהטן און אַנדערע לינקע אָרגאַניזאַציעה. מע ×”×Öø×˜, למשל, ×Öø×¤Ö¼×’×¢×“×Ø×•×§×˜ ×¢×“×•×Ŗ×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ יי֓דישע ×˜×¢×›×˜×¢×Ø אין אַ ×”×Ö·×œ×Öø× ×™×§×¢×Ø ×œ×™× ×§×¢×Ø ×¦×²Ö·×˜×©×Ø×™×¤Öæ×˜ הוף 1940ער ×™×Öø×Ø×Ÿ, בשעת אין ×’×Ø×™×›× ×œ×Ö·× ×“ ×”×Öø×˜ נאָך געבושעװעט דער בירגערקריג.

װאָה שײך ××•× ×’×Ö·×Ø×Ÿ, ×”×Öø×˜ דאָראַ ×¤Ö¼×Ö·×˜×Ö·×Ø×™×˜×©×Ö· (×¤Öæ×•×Ÿ די שטעט העגעדין און העלהינקי) ××™×‘×¢×Ø×’×¢×’×¢×‘×Ÿ װי מע ניצט הײַנט פֿאַרשײדענע ×ž×§×•×Ø×™× ×¤Öæ×•×Ÿ די × ×Öø×šÖ¾×ž×œ×—×ž×”Ö¾×™×Öø×Ø×Ÿ כּדי ×¤Öæ×¢×”×˜×¦×•×©×˜×¢×œ×Ÿ די אידענטיטעט און דעם ×’×•×Ø×œ ×‘×¢×Ŗ×Ÿ ×—×•×Ø×‘×Ÿ ×¤Öæ×•×Ÿ יעדן העגעדינער יי֓ד. צוליב באַזונדערע אומשטאַנדן איז אין העגעדין ניצול ×’×¢×°×Öø×Ø×Ÿ ×¤Öæ×•× ×¢× ×—×•×Ø×‘×Ÿ אַ ×Ø×¢×œ×Ö·×˜×™×•×• גרױהע צאָל יי֓דן — ×Ö·×Ø×²Ö·× ×’×¢× ×•×ž×¢×Ÿ יונגע קינדער, זקנים און ×Ö·×¤Öæ×™×œ×• גאַנצע ×ž×©×¤Ö¼×—×•×Ŗ. די אַנקעטעה װאָה די לעבן־געבליבענע ×”×Öø×‘×Ÿ ××±×”×’×¢×¤Öæ×™×œ×˜ גלײַך × ×Öø×›×Ÿ אַהײמקומען אין העגעדין ×”×¢×œ×¤Öæ×Ÿ אַ הך בײַ דער דאָזיקער ×¤Öæ×Öø×Ø×©Ö¾×Ö·×Ø×‘×¢×˜.

בײַם הוף ×¤Öæ×•×Ÿ דער קאָנפֿערענׄ ×”×Öø×˜ מען נאָך ×Öø× ×’×¢×°×™×–×Ÿ אױף נײַע ×“×Ø×›×™× און בלױזן אין דער פֿאָרשונג. אין אַ ×¤Ö¼×Öø×œ×¢×ž×™×©×Ÿ און שטאַרק ×¤Öæ×Ö·×Ø×›×Ö·×¤Ö¼× ×“×™×§×Ÿ רעפֿעראַט ×”×Öø×˜ ×Ø×—×œ פּערי (חיפֿה) זיך ×‘×Ö·×§×œ×Öø×’×˜ אַז קײנער ×¤Öæ×•×Ÿ די הײַנטיקע ×—×•×Ø×‘×ŸÖ¾×¤Öæ×Öø×Ø×©×¢×Ø נעמט ניט אין אַכט קונהט װי אַ ×¤Öæ×Öø×Ø×©Ö¾×Öø×‘×™×¢×§×˜. ×”×Ö·×Ø×˜ נאָך דער מלחמה איז דער קלײנער ×Ö·×œ×‘×Öø× געװען זײער אַ ×°×™×›×˜×™×§×¢×Ø מעדיום. צום ×‘×Ö·×“×±×¢×Ø×Ÿ ×¤Öæ×Ö·×Ø××™× ×˜×¢×Ø×¢×”×™×Ø×Ÿ זיך אױך ×§×•× ×”×˜Ö¾×”×™×”×˜×Öø×Ø×™×§×¢×Ø ניט איבעריק ×“×¢×Ø×ž×™×˜. דער ×Ö·×œ×‘×Öø× איז ×“×¢×ž×Öø×œ×˜ געװען אַזױ באַליבט און פֿאַרשפּרײט בײַ יי֓דן װײַל מע ×”×Öø×˜ אים לײַכט געקענט ×˜×Ø×Öø×’×Ÿ בײַ זיך אין דער קעשענע. ×”×Öø×‘×Ÿ אַנטװאָרצלטע יי֓דן, ×°×Öø×’×œ×¢× ×“×™×§×¢ איבער דער װעלט, ×¢×” מיטגענומען װי אַ זכר ×œ×—×•×Ø×‘×Ÿ. (מיט אַן ××±×”×¢×Ø×’×¢×°×²× ×˜×œ×¢×›×Ÿ, ×’×Ø×±×”Ö¾×¤Öæ×Öø×Ø×ž×Ö·×˜×™×§×Ÿ ×Ö·×œ×‘×Öø× קענט איר זיך באַקענען אָט אָ דאָ.)

נאָך אַ ×§×•×Ø×¦×Ÿ ×©×œ×•×”×°×Öø×Ø×˜ ×¤Öæ×•×Ÿ די ×Öø×Ø×’×Ö·× ×™×–×Ö·×˜×Öø×Ø×™× ×” מיט גוטע עצות אױף להבא, װי אַ ×¦×™×“×”Ö¾×œ×“×Ø×š די פֿאָרשער, איז מען זיך װידער צעפֿאָרן אין אַרבע־כּנפֿות־הארׄ, ×Öø× ×’×¢×–×Ö·×¤Ö¼×˜ מיט ××²Ö·× ×“×Ø×•×§×Ÿ און נײַע הטימולן אױף ממשיך צו זײַן די פֿאָרשונג װעגן ā€ž×“×¢×Ø עובֿדה ×¤Öæ×•×Ÿ דער ×©××Ø×™×ŖÖ¾×”×¤Ö¼×œ×™×˜×”ā€œ.

The post Vienna conference describes the genesis of Holocaust studies appeared first on The Forward.